Açıköğretim Adalet
Adalet 1. Yarıyıl Dersleri
Adalet 2. Yarıyıl Dersleri
Adalet 3. Yarıyıl Dersleri
Adalet 4. Yarıyıl Dersleri
Eğitim Setleri
Eğitim Videoları
İçerik Tarihi: 10-01-2014

Bilgi Etiği ve Gizliliği Konusu

BİLGİ ETİĞİ VE GİZLİLİĞİ KONUSU

 

Etik kavramı Türkçe Sözlükte hem ahlaklı olmak, hem de “çeşitli meslek kolları arasında tarafların uyması veya kaçınması gereken davranışlar bütünü” olarak tanımlanmaktadır (TDK, 2009). Etik, diğer insanlara yönelik davranışlarımızı yöneten ilkelerdir. Etik davranmak, belirli ilkelere uyarak diğer insanlara saygılı davranmaktır. Etik değerlerimiz tarihimiz, kültürümüz ve dinimizden etkilenir ve zamanla değişebilir. Günümüzde etiğin yeni bir boyutuolan “bilgi etiği” konusu tartışılmaktadır.


Bilginin nasıl toplandığını ve kullanıldığı kişinin etik anlayışına, başka bir ifadeyle neyi doğru neyi yanlış kabul ettiğine dayanır. Sözgelimi kimine göre iş saatlerinde kişisel e-postalar yollamak etik değilken, bir diğeri ise bir başkasının e-posta mesajını okumaktan rahatsız olmaz. Değişimin çok hızlı yaşandığı koşullarda doğru karar vermek zordur. Kanunları bilmek, her zaman yeterli olmaz. Çünkü bazen yasal olan etik olmayabilir ya da, etik olan yasal değildir. Şekil 6.1’de davranışların yasal ve etik olma durumuna göre sınıflandırıldığı dört bölme görülmektedir. Birinci bölmede yani etik ve yasal olan durumda kalmayı başaranların her yönden güvende olduğu düşünülebilir.
 

 

etik ve yasal davranış

 

Kimi zaman etik olarak çok da belirli olmayan durumlarla karşılaşılabilir. Böyle bir durumla karşılaşan kişi, ne yapacağı konusunda kararsız kalabilir. Sözgelimi yasal bir davranış, etik dışı olarak görülebilir ya da başlangıçta normal gelen bir durum sonradan kişiyi rahatsız edebilir. Bu tür durumlar kurumsallaşan işletmeler için çözüm yollarından birisi işletmede etik konularda tavsiyelerde bulunan bir birim ya da bu işle ilgilenen bir yetkili (ombudsman) olmasıdır. Ayrıca işletmenin etik kuralları da yol göstericidir. İşletmede etik kodlar belirlenmemişse, meslek etik kodları da yardımcı olabilir. “Bilgi etiği” hakkında etik kurallar ACM’nin (Association for Computing Machinery) web sitesinde (İngilizce olarak) yayınlanmaktadır. Türkiye’de ise benzer bir çalışma örneği ODTÜ’nün web sitesinde yer almaktadır.


En çok karşılaşılan etik sorunlardan biri de, yazılımların kullanımı ya da kopyalanmasıdır. Yazılım, fikri mülkiyetin bir çeşididir. Fikri mülkiyet, fiziksel varlığı olmayan yaratıcı bir çalışmanın, fiziksel bir forma dönüştürülmesidir. Yazılımlar, romanlar, müzik eserleri ve tablolar fikri mülkiyetin bir örneğidir ve Telif Hakları Yasası ile korunmaktadır. Yazılım bazen de bir fikri koruduğu için, örneğin bir traş makinesinin tasarımı gibi, Patent Yasasının içine de girmektedir. Telif hakları alınmış bir yazılımı kopyalamak yasa dışıdır. Kaç tane kopya yapabileceği, satın alma anlaşmasıyla belirlenir. Bazı yazılım şirketleri, yazılımın, ikinci bir bilgisayara yüklemesini yasaklar. Bazıları ise daha esnektir, bir kullanıcı için, birden çok bilgisayarda kullanmaya izin verirler.


Yazılım korsanlığı, telif hakkı alınmış bir yazılımın, izinsiz kullanılarak, çoğaltılması, dağıtılması ve satılmasıdır. Yazılım korsanlığı, işletmelerin yılda yaklaşık olarak, 12 milyar dolar kaybetmesine neden olmaktadır. Örneğin, Microsoft yılda, 25 binden fazla yazılım korsanlığı ihbarı almakta ve hepsinin takibini yapmaktadır. En büyük kayıplar sırasıyla şu ülkelerde olmaktadır; ABD, Japonya, İngiltere, Almanya, Çin, Fransa, Kanada, İtalya, Brezilya ve Hollanda (Haag vd., 2007, 359).


İş Yazılımcıları Birliği (BSA-Business Software Alliance), yazılım telif hakları konusunda bilinci artırmak ve lisanssız yazılım kullanımını önlemek amacıyla, dünyanın ve Türkiye’nin önde gelen yazılım üreticisi şirketlerinin faaliyetlerini kar amacı gütmeksizin birleştirip koordine ettiği bir birliktir. Araştırma Şirketi IDC’nin (International Data Corporation) 2006 yılı raporu Türkiye’de kişisel bilgisayarlara (PC) yüklenen yazılımların yüzde 64’ünün lisanssız olduğunu göstermektedir. Bu nedenle BSA lisanssız PC yazılımlarının riskleri ve kullanımın doğuracağı yasal sonuçlar hakkında PC kullanıcılarını ve işverenleri bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. BSA, bilgisayar kullanıcılarını yazılım telif hakları konusunda eğitmekte, yeniliği teşvik eden ve ticaret fırsatlarını artıran kamu politikalarını desteklemekte, yazılım korsanlığıyla mücadele etmektedir (BSA, 2009).


Kişinin istediği olmadan hakkında bilgi toplanması “bilgi gizliliği” konusunda değerlendirilebilir. Gizlilik, gizli olma durumu, mahremiyet olarak tanımlanmaktadır. (TDK, 2009). Kişinin istediği zaman yalnız kalma hakkına sahip olması ve izni olmadan, gözlenmeden kişisel mülkiyetleri üzerinde kontrol sahibi olması da (işverenlerin çalışanları ya da müşteriler hakkında izinsiz bilgi toplaması, devletin vatandaşları hakkında bilgi toplaması gibi) “bilgi gizliliği” kapsamında ele alınabilir. TSE 17799 “Bilgi Güvenliği Yönetim Standardı” belgesinde bilgi gizliliği, “bilginin sadece erişim hakkı olan yetkili kişilerce erişilebilir olmasının temini” olarak tanımlanmaktadır (Canbek, Sağıroğlu, 2006, 170 içinde ISO, 2000). Microsoft tarafından bilgi gizliliğini korumak için önerilen yöntemler şunlardır (Microsoft Web Sitesi, 2011):


Kişisel bilgilerinizi paylaşmadan önce düşünün. Önce, web sitesinin gizlilik politikasını okuyun. Gizlilik politikalarında web sitesinin sizin hakkınızda hangi verileri topladığı, bunları nasıl kullandığı, paylaştığı ve güvenlik altına aldığı ve bu bilgileri nasıl değiştirebileceğiniz veya silebileceğiniz açıkça belirtilmelidir. Web sitesinin gizlilik beyanı yok mu? O zaman işinizi başka bir yerde halledin.
• Genele açık hale getirmek istemediğiniz hiçbir şeyi yayınlamayın.
• Sizi veya hakkınızdakileri belirten ayrıntıları en aza indirin.
• Hesap numaralarınızı, kullanıcı adlarınızı ve şifrelerinizi gizli tutun.
• Asıl e-posta adresinizi veya Anlık Mesajlaşma (IM) adınızı sadece tanıdığınız kişilerle veya itibarlı kuruluşlarla paylaşın. Adresinizi veya adınızı Internet dizinlerinde veya iş ilanı verilen sitelerde yayınlamaktan kaçının.
• Kayıt sırasında ve diğer formlarda sadece girilmesi zorunlu olan bilgileri - genelde bir yıldız işaretiyle (*) belirtilir - girin.
Profilinizin veya bloğunuzun ne kadar özel olmasını istediğinizi seçin
Tarayıcı veya web sitesi ayarlarını veya seçeneklerini, çevrimiçi profil veya fotoğraflarınızı kimlerin görebileceğini, insanların sizi nasıl arayabileceklerini, yayınladıklarınızla ilgili kimlerin yorumda bulunabileceklerini ve başkalarının istenmeyen erişimlerini nasıl engelleyebileceğinizi yönetecek şekilde değiştirin.


Başkalarının neler yayınladıklarını izleyin
• En az iki arama aracı kullanarak Internet üzerinde adınızı aratın. Metin ve resimleri arayın. Bir web sitesinde kendinizle ilgili hassas bilgiler bulmanız halinde web sitesinin irtibat bilgilerini bulun ve bu hassas bilgilerin kaldırılması talebinde bulunun.
• Başkalarının bloglar ve sosyal ağ sitelerinde hakkınızda neler yazdıklarını düzenli olarak inceleyin. Arkadaşlarınızdan izniniz olmaksızın sizin veya ailenizin fotoğraflarını yayınlamamalarını isteyin. Başkalarının web sitelerinde yayınlanmış bilgiler veya fotoğraflar gibi materyallerden rahatsızlık duyarsanız bunların kaldırılmasını isteyin.
 

 

Büro Teknolojisi Eğitim Seti İçin Tıklayınız...