Açıköğretim Adalet
Adalet 1. Yarıyıl Dersleri
Adalet 2. Yarıyıl Dersleri
Adalet 3. Yarıyıl Dersleri
Adalet 4. Yarıyıl Dersleri
Eğitim Setleri
Eğitim Videoları
İçerik Tarihi: 10-01-2014

Büro Ortamı ve Ergonomi Konusu

BÜRO ORTAMI VE ERGONOMİ KONUSU


Ergonomi insan çalışmasının bilimsel incelenmesidir. Donanım, araç-gereç, çalışma yöntemleri, yapılan iş ve iş ortamıyla etkileşim içinde olan çalışanın fiziksel ve zihinsel yeterlilikleri ve sınırlılıklarını konu alır. Daha kısa bir ifadeyle ergonomi işin insana uygun hale getirilmesi olarak da adlandırılmaktadır. Bütün çalışanlar aynı vücut ölçülerine ve fiziksel güce sahip değildirler ve herkesin sınırlılıkları vardır. Geçmişten günümüze insan boyunun her ülkede kuşaktan kuşağa uzadığı dikkate alındığında özellikle sabit düzenlemelerin her insan boyutu ve kapasitesi için uygun olması mümkün değildir. Dolayısıyla ergonomi yoluyla çalışma (iş) istasyonlarının, iş süreçlerinin, donanımın ve iş araçlarının işi yapana uygun olması sağlanmaktadır.


Büro Ortamı ve Riskler
Büro ergonomisi büro ortamları ve çalışanlarına yönelik ergonomik çalışmaları kapsar. Son yıllarda büro ergonomisinin odak noktasında bilgisayarlı çalışma ve bunun yol açtığı sorunlar yer almaktadır. İnsanlar her türlü işletme sürecinde temel öğe olarak yer alırlar ve ürün veya hizmetin kalitesine doğrudan etki ederler. Bürolarda ortaya çıkan en önemli sağlık problemi olarak İşe Bağlı İskelet-Kas Sistemi Bozuklukları gösterilmektedir. Genellikle boyunda, omuzlarda, belde, dirsekte ve özellikle bileklerde yumuşak dokulardaki (kas,tendon, bağ, sinirler ve damarlar) incinmeler ve/veya huzursuzluk, ağrı, yorgunluk, şişik, sertleşme, uyuşma, karıncalanma gibi rahatsızlıklara Birikimli (Tekrarlı) Travma Bozuklukları da denilmektedir. Bu tür rahatsızlıklara yol açabilecek ortak risk faktörleri olarak gösterilmektedir.
• İş tekrarı
• Statik (Durağan) yük ve sürekli efor (güç harcama)
• Ters duruşlar
• Mekanik temas stresi
Bu risk faktörlerinin açıklamaları ve büro işlerinde ve bilgisayarlı çalışma kapsamında rastlanabilecek örneklere Tablo 7.1 de yer verilmektedir.


Tablo 7.1: İskelet-Kas Sisteminde Zorlanmalar ve Örnekleri
 

İş Tekrarı

Aynı ya da benzer hareketlerin sürekli tekrarlanması eklemlerde ve çevreleyen dokularda travmaya (örselenme) yol açabilir. Dinlenme ve iyileşme için zaman ayrılmadığı takdirde sakatlığa neden olabilir.

Büro İşi

Bilgisayarlı çalışma

       Sürekli dosya ve evrak karıştırmak

       Hesap makinası kullanmak

       Elle yazı yazmak

       Elle zımbalama veya delme işlemi

       Klavye kullanarak yazı yazmak

       Fareyi hareket ettirmek ve tıklamak

       Bilgisayara ve kaynak dokümana bakmak için ileri - geri (aşağı-yukarı) baş hareketi yapmak

Statik (Durağan) Yük ve Sürekli Efor

Bilgisayarlı bürolardaki en önemli risk faktörlerinden birisi vücuda etki eden statik yüklerdir. Vücudun uzun sürede aynı pozisyonda bulunmasını kaslar sağlar. Ancak bu durumda kan sirkülasyonu azalır ve kaslardaki gerilim artar bu da var olan bir zedelenmenin artmasına neden olur. Sürekli efor ise statik yükün farklı bir biçimidir ve belirli gücün aynı noktaya uzun süre uygulanması durumudur.

Büro İşi

Bilgisayarlı çalışma

       Masa üzerindeki dokümanları okumak için sürekli aşağı bakılması

 

       Sırt (bel) desteği olmadan dik pozisyonda oturmak

 

       Telefon konuşması sırasında ahizeyi sürekli tutmak

 

       Elde bulunan kutularla uzun mesafe kat etmek.
       Ellerin klavye ya da fare konumundan daha yüksek bir yerde tutulması

 

       “Shift” tuşunun basılı tutulması

 

       Monitörden okuma esnasında başın hareketsiz tutulması

 

       Uzun süreler hareketsiz oturmak

Uygunsuz Duruşlar

 

Eklemlerin esnemesine yol açarak zedelenme ihtimali ortaya çıkaran pozisyonlarda çalışmak

 

Büro İşi

Bilgisayarlı çalışma

       Sandalyede kambur veya öne eğilmiş şekilde oturmak

 

       Telefon ahizesini baş ve omuz arasına sıkıştırmak

 

       Yüksek seviyedeki bir çalışma yüzeyine yazı yazmak için kolları kaldırmak

 

       Ağırlık kaldırırken belden eğilmek

       Bilekler kıvrık iken klavye kullanmak

       Ekrana bakmak için başı yana çevirmek

       Elin fare ve klavye arasında aşağı yukarı hareketi yapmak

       Bilgisayara aktarmak için masa üzerinde düz olarak duran dokümanların üzerine eğilerek ulaşmak.

Mekanik Temas Stresi

Sert ve keskin yüzeylerin yumuşak vücut dokuları üzerine tendonlar, sinirler ve kan damarları - baskı yapması zedelenmeye yol açabilir ve uzun süreler devam ederse ciddi sakatlıklar söz konusu olabilir.

Büro İşi

Bilgisayarlı çalışma

       Avuç içine baskı yapan lastik mühürleri kullanmak

 

       Tutma yerleri sert veya metal olan makasları kullanmak

 

       Kalça kısmına basınç yapan sandalyelerde oturmak
       Klavye ya da fare kullanımı sırasında bileklerin masa kenarına yaslanması

 

       Dirseklerin sert sandalye kolçaklarına veya iş yüzeylerine dayalı durması

 

       Avuç içini klavyenin keskin kenarına dayayarak yazmak

Güç Kullanımı

Bürolardaki belirli oranda güç gerektiren işlerin yapılmasında ince kas dokularının kullanılması yorgunluğa, şişliklere, kasılmalara ve bağ zorlanmalarına neden olabilir.

Büro İşi

Bilgisayarlı çalışma

       Kalın klasörler veya kitapları kavramak

       El ile zımbalamak ve ya mühür basmak

       3 delikli dosyaları açmak

       Tek elle kalın dosya veya kitapları kaldırmak

       Fare ile “çekme” ve “bırakma”

       Fareyi iki tarafından sıkıca kavramak

       Klavyeye sert vuruşlar

 

 

Farklı isimler altında benzer anlamlar ifade etse de ergonomi genel olarak, insanların anatomik ve antropometrik özelliklerini, fiziksel kapasitelerini ve toleranslarını göz önüne alarak, çalışma ortamındaki tüm faktörlerin etkisi ile olabilecek psiko-sosyal stres karşısında, verimlilik ve insan- makine-çevre uyumunu en üst düzetde sağlamaya amaçlayan çok disiplinli bir çalışma alanıdır. Başta mühendislik, mimarlık, tıp, psikoloji ve sosyolojiden oluşan bu çok disiplinli yapı, insana uyumlaştırılmış ideal makine-çevre sistemi arayışı içindedir. Şüphesiz bu arayışın temel amacı, insana uyumlu bir çevre yanında en önemli üretim faktörü olan insan gücüne (ya da işgücüne) rahat, kolay ve sağlıklı bir şekilde üretim ve ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmesini sağlayan mekan (ofis, fabrika vb.) ve donanımların (makine, teçhizat vb.) yaratılması isteğidir. İnsanın sağlıklı, güvenli ve verimli çalışması, ekonomik faaliyetlere en etkin şekilde katılabilmesi, bu ideal uyumun yakalanabilmesiyle gerçekleşmektedir.


İnsan-makine-çevre etkileşiminde söz konusu olan ideal uyumun sağlanabilmesi ve etkin bir çalışma yapılabilmesi için ergonomi tanımında geçen ve süreci doğrudan etkileyen aşağıdaki kavramların açıklanmasında yarar vardır.


Anatomi: Temel tıp bilimlerinden biri olan anatomi, insan vücudunun şeklini ve yapısını, vücuttaki organların tanımlanmasını, büyüklük ve biçim gibi özelliklerinin ortaya konması ve birbirleriyle olan ilişkilerinin belirlenmesini inceleyen bilim dalıdır. İnsanın yapısal özelliklerini dikkate almasından dolayı ergonomi için büyük önem taşır.


Antropometri: İnsanın beden ölçülerini inceleyen bilim dalıdır. Anatomik yapıya bağlı olarak insanın hareket alanının belirlenmesinde, beden ölçülerine göre çalışma mekanının ve insanın tasarıma dahil olduğu her alanın düzenlenmesinde antropometrik ölçüler dikkate alınmaktadır.

Bu yüzden, antropometrisiz bir ergonomi düşünülemez.


Fizyoloji: Çalışma ortamı ve çalışma metotlarının insan bünyesini en az etkilemesini ve insan bünyesine uygun çevre koşullarını sağlamayı amaçlamaktadır.


İş güvenliği: Her türlü araç ve donanım ile çalışma ortamının, çalışanın sağlığına yönelik tehlike oluşturmayacak şekilde düzenlenmesi açısından ergonomiye yardımcı bir birimdir.
 

Psikoloji: Algı, uyumluluk ve iş öğrenimi gibi konularla ergonomiye yarar sağlamaktadır.
 

Sosyoloji: Toplum ve toplumsal grupları yakından inceleyip ergonomiye etki eder.
 

Stres: İnsanı fazla zorlayan, bunaltan, sıkan, heyecanlandıran, korkutan, huzursuz hatta hasta eden pek çok negatif olguyu ifade etmekte ve ergonomide çalışan kişinin sağlığı ve verimliliği açısından önemli bir rol oynamaktadır.
 

Verimlilik: Bir üretim ya da hizmet sistemindeki kaynakları en iyi şekilde değerlendirerek üretmek ya da hizmet vermektir. Büro ortamının ergonomik yapısı çalışanların verimliliğini doğrudan etkilemektedir.
 

 

Büro Teknolojisi Eğitim Seti İçin Tıklayınız...