Açıköğretim Adalet
Adalet 1. Yarıyıl Dersleri
Adalet 2. Yarıyıl Dersleri
Adalet 3. Yarıyıl Dersleri
Adalet 4. Yarıyıl Dersleri
Eğitim Setleri
Eğitim Videoları
İçerik Tarihi: 31-12-2013

Düşünce, Vicdan ve Din Özgürlüğü Konusu

Düşünce, Vicdan ve Din Özgürlüğü (9. Madde)


Sözleşme’nin 9. maddesine göre, “herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek başına veya topluca, açıkça veya özel tarzda ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açıklama özgürlüğünü de içerir.” Bu maddenin ilk fıkrası düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü korumaktadır. Bu özgürlükleri kullanmama hakkı da 9. maddenin koruması altındadır. Başka bir anlatımla, kişiler dini veya vicdani kanaatlerini açıklamaya ve herhangi bir tarzda ibadete, dini uygulamaya, ayine katılmaya zorlanamazlar. Bu haklar, Sözleşme’ye Ek 1. Protokolün 2. maddesinin öngördüğü “ana ve babanın (...) eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama” hakkı ile tamamlanmıştır. Ayrıca Sözleşme’nin 14. maddesi din kaynaklı ayrımcılığı yasaklamıştır.


Mahkeme kararlarında din ve vicdan özgürlüğü demokratik bir toplumun temel taşlarından biri olarak nitelendirilir. Bu özgürlük sadece dini boyutuyla, inananların kimliği ve yaşam anlayışlarının en temel unsurlarından birisi değildir. 9. madde aynı zamanda ateist, agnostik, kuşkucu ve ilgisizler gibi felsefi düşünceler için de değerli bir kazanımdır. Bu çerçevede 9. madde toplumda farklılıkların bir arada yaşamasını güvence altına alan çoğulculuk ilkesinin de hayata geçmesi bakımından büyük önem gösterir.


Bu özgürlükten taraf devletin yargı yetkisi kapsamındaki herkes yararlanabilir. Bu haktan yaralananlar gerçek kişiler olabileceği gibi, dini kuruluşlar ya da dini amaç güden dernek ya da vakıflar da olabilir.


Özgürlüğün Kapsamı
Bu hak, ilk olarak bireysel vicdana ya kişilerin manevi iç dünyasına ilişkindir. Forum internum olarak nitelenen kişinin manevi iç dünyasını ilgilendiren boyutuyla bu hak dokunulmaz bir haktır ve herhangi bir sınırlamaya konu olamaz. Örneğin kişinin dini kanaatlerini açıklamama ya da dinini değiştirme özgürlüğü, herhangi bir sınırlamaya konu olamaz. Kişinin dini veya felsefi inançlarının açığa vurmak zorunda bırakılmaması kuşkusuz kişinin manevi dünyasının korunmasının en önemli öğesidir.


Bu hakkın ikinci boyutu, tek başına veya toplum içinde, kapalı veya aleni olarak, dinini ya da inancını açıklama özgürlüğüdür. Sözleşme’nin 9. maddesi, kişinin dinini veya inancını hangi şekillerde dışa vurabileceğini sıralamaktadır; bunlar ibadet etme, öğretme, kabul edilen uygulamaları ve dini bir ritüeli yerine getirmedir. Bu özgürlüğün bu boyutuna “forum externum” denir. Başka bir anlatımla, din ve vicdan özgürlüğünün dışsal boyutu. İlk boyutundan farklı olarak bu alan mutlak değildir ve sınırlandırılabilir. 9. maddenin ikinci fıkrası bu sınırlamanın nasıl yapılabileceğini belirlemiştir.

Mahkeme içtihadında, Müslümanlık, Hıristiyanlık, Musevilik, Budizm gibi dinler ve Yehova Şahitliği, Moon Cemaati gibi yeni dinsel hareketler de din kavramı kapsamında değerlendirilir. Bir dinin sadece egemen yorumu değil, belirli bir azınlık tarafından benimsenen yorumları da 9. maddeden yararlanacağına kuşku yoktur.


9. maddenin ilk fıkrasının ikinci cümlesi din veya inancını açıklama ya da açığa vurma özgürlüğünü kapsar. Bireyler “tek başına, topluca, açıkça veya özel bir tarzda ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açıklama” özgürlüğüne sahiptirler. 9. maddenin ikinci fıkrası bu özgürlüğün sınırlama rejimini belirlemektedir.


Din ya da inancını açıklama özgürlüğünün kapsamını belirlemek güçtür. Ancak genel çizgileriyle bu özgürlük, gerek aleni olarak gerekse özel alanda, bireysel olarak veya topluca kullanılabilen bir niteliğe sahiptir ve ibadet, dinsel ritüellerin yerine getirilmesi, uygulamalar ve öğretim suretiyle dinini veya inancını açıklama özgürlüğü çok çeşitli davranışları kapsar. Ayrıca dinlerin genel olarak topluluk şeklinde örgütlendiği dikkate alındığında, dinsel grupların örgütlenmeleri de 9. madde kapsamında değerlendirilebilir.
 

 

İnsan Hakları Kamu Özgürlükleri Eğitim Setleri İçin Tıklayınız...