Açıköğretim Adalet
Adalet 1. Yarıyıl Dersleri
Adalet 2. Yarıyıl Dersleri
Adalet 3. Yarıyıl Dersleri
Adalet 4. Yarıyıl Dersleri
Eğitim Setleri
Eğitim Videoları
İçerik Tarihi: 01-01-2014

Gözaltında Avukat Zorluğu Kararı

ÖRNEK 1: GÖZALTINDA AVUKAT ZORUNLULUĞU: SALDUZ/TÜRKİYE (27.11.2008) KARARI


AİHM Büyük Dairesi’nin Salduz kararı gözaltında avukat yardımından yararlanma ilkesini getirmiştir. Türkiye’de DGM’ler çerçevesinde söz konusu olan uygulamanın AİHS’nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. maddesinin 3/c (kişinin savunma hakkı) ilkesine aykırı olduğuna karar vermiştir. Bu yardım ilk soruşturmadan itibaren, diğer bir ifade ile kişi gözaltına alındığı andan itibaren sağlanmalıdır.


AİHS’nin 6. maddesi doğrultusunda adil bir yargılama kişinin gözaltına alındığı andan itibaren avukat yardımından yararlanması olanağının sağlanmasını içerir. Bu anlamda özgürlüğünden mahrum kalmış kişi bir avukatın sunacağı her olanaktan; örneğin tartışma, savunmanın hazırlanması, delillerinaraştırılması, soruşturmaya hazırlanma, destek sağlama, tutukluluk koşullarının denetimi gibi, faydalanmalıdır.


Hatta kişi bu süre içinde susma hakkını kullanmış olmasına rağmen, AİHM Dayanan/Türkiye (13.10.2009) kararında yasadan kaynaklanan sistematik kısıtlamayı da dikkate alarak, avukat yokluğunda adil yargılanma ilkesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.


Bu durumda gözaltının başladığı andan itibaren avukatın kişinin yanında bulunması, soruşturma öncesi bilgilendirmesi, dosyaya erişmesi olanaklarının sağlanması gerekir. Bu konuda taraf devletlerin tümünde bu yönde gerekli düzenlemeler yoktur. Örneğin Fransa’da avukat gözaltına alınan kişiye kötü muamele edilip edilmediğinin kontrolü için kısa (yarım saat) bir ziyaret yapabilmekte ancak dosyaya bu süre zarfında erişememekteydi. Ancak Fransa, Salduz kararı Türkiye’ye karşı verilmiş bir karar olmasına rağmen kendi ulusal hukuk düzeni AlHM’nin Türkiye’ye karşı tespit etmiş olduğu eksikliği içerdiğinden Ceza Usul Yasasını 2011’de değiştirmek zorunda kalmıştır. Gözaltında avukat bulundurma yönünde bir düzenlemesi olmayan Belçika da Salduz kararı gereği 2011 yılında bu hakkı tanımıştır.


Türkiye bakımından ise Salduz kararında DGM’ler açısından söz konusu olan avukat yasağı sorunu DGM’lerinin kaldırılması ile ortadan kalkmıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 149/3. maddesi avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkının engellenemeyeceğini düzenlemiştir. Ayrıca 153. madde uyarınca avukat soruşturma evresinde dosyanın içeriğini inceleyebilmektedir. Bu durumda görüldüğü gibi Türk hukuku AİHM içtihadı ile uyumludur.
 

 

İnsan Hakları Kamu Özgürlükleri Eğitim Setleri İçin Tıklayınız...