Açıköğretim Adalet
Adalet 1. Yarıyıl Dersleri
Adalet 2. Yarıyıl Dersleri
Adalet 3. Yarıyıl Dersleri
Adalet 4. Yarıyıl Dersleri
Eğitim Setleri
Eğitim Videoları
İçerik Tarihi: 31-12-2013

İfade Özgürlüğü Konusu

İfade Özgürlüğü (Madde 10) Konusu


İfade ya da düşünceyi açıklama özgürlüğü demokratik devletlerin temelini oluşturur. Bu özgürlük, demokratik toplumların ilerlemesi ve her bireyin gelişimi için temel koşullardan birisidir. Demokratik toplum, kişilerin görüşlerini özgürce ifade ettikleri özgür bir tartışma ortamdan ayrı olarak düşünülemez. Çoğulcu bir demokraside bazı grupların özellikle siyasal konularda aşırı, hoşa gitmeyen, hatta şoke edici düşünceler ileri sürmeleri doğal kabul edilmelidir. Bu nedenle, sadece toplumun çoğunluğu tarafından kabul gören düşünceler değil; devleti veya halkın bir bölümünü rahatsız edici düşünceler de ifade özgürlüğü tarafından korunur.
10. madde ilk olarak ifade özgürlüğünün üç unsurunu güvence altına alır:
a. Bilgi ve görüş sahibi olma özgürlüğü,
b. Bilgi ve görüşlere ulaşma özgürlüğü,
c. Bilgi ve görüşünü açıklama özgürlüğü.
Bu özgürlükler serbestçe, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ulusal sınırlardan bağımsız olarak kullanılabilmelidir.


Bilgi ve görüşlere ulaşma ve açıklama özgürlüğünün en önemli unsurların birisi kuşkusuz basın özgürlüğüdür. Bu özgürlük halka siyasi liderlerin fikir ve tavırlarını yorumlama ve bu konularda bir fikir oluşturma açısından en iyi araçlardan birini sunmaktadır. Bu nedenle, basın özgürlüğünü de içeren siyasi tartışma özgürlüğü demokratik bir toplum düşüncesinin tam merkezinde yer almaktadır. Bu çerçevede basının kamuoyunu ilgilendiren konularda görüş ve bilgileri ortaya koyması ve kamuoyunun bilgi alma hakkını hayata geçirmesi rolü vardır. İfade özgürlüğü, basın özgürlüğünün sınırlandırılması konusunda kamu makamlarına fazla yetki verilmesine müsait değildir.


İfade özgürlüğü kuşkusuz görsel-işitsel iletişim özgürlüğü olarak da adlandırılan radyo, televizyon gibi medya organlarını kapsar. Her ne kadar bu alanda kamu makamlarının ruhsat verme gibi düzenleyici yetkileri olsa da, görsel medyanın özgürce yayın yapabilmesi, tıpkı basın özgürlüğü gibi demokratik tartışma ortamının oluşmasına katkıda bulunur.
10. madde ayrıca sanat ve bilim özgürlüğüne de güvence altına alır.
10. maddenin koruduğu “ifade” yazılı ya da sözel kelimelerle sınırlı değildir; bir fikir ifade etmeyi ya da bir bilgi sunmayı amaçlayan resimleri, görüntüleri ya da eylemleri de kapsar. Üstelik 10. madde bilgi veya fikrin sadece içeriğini korumakla kalmaz, bunların ifade edildikleri biçimi de korur. Bu nedenle basılı belgeler, radyo yayınları, tablolar, filmler, elektronik bilgi sistemleri, internet gibi bilgi ve görüşlerin aktarılmasına hizmet eden araçlar da bu maddenin koruması altındadır.


İfade Özgürlüğünün Sınırlandırılması
İfade özgürlüğünün sınırlandırılması Sözleşme’nin 10. maddesinin 2. fıkrasına göre mümkündür. Eğer bu özgürlüğe kamu makamına atfedilebilecek bir müdahale ya da sınırlama varsa, bu sınırlama rejimi üç temel koşulu yerine getirmelidir: Bu sınırlama bir “yasayla öngörülmüş” olmalı ve ancak 10. maddenin 2. fıkrasında sınırlı sayıda sayılan meşru bir sınırlama amacına dayalı olmalıdır. Nihayet bu sınırlama ya da müdahale, “demokratik bir toplumda zorunlu” bir tedbir mahiyetinde olmalıdır.
Mahkeme içtihatlarında üç tarz düşüncenin ifade özgürlüğünden yararlanmadığı görülmektedir:
a. Şiddet çağrısı içeren ifadeler,
b. Nefret söylemi niteliğinde ifadeler, ve nihayet,
c. İnsanlık aleyhine işlenmiş suçları inkâr eden ifadeler.
Bu çerçevede, ulusal güvenlik, kamu düzeninin korunması ve suç işlenmesinin önlenmesi, ahlakın, başkalarının şöhreti ve hakları, yargı gücünün otoritesi ve tarafsızlığının korunması gibi meşru amaçlarla ifade özgürlüğü sınırlandırılabilir.

İfade özgürlüğü sadece şiddet çağrısı içeren ifadeler, nefret söylemi niteliğinde ifadeler ve nihayet insanlık aleyhine işlenmiş suçları inkâr eden ifadeleri korumaz. Bu tarz ifadeler dışında bütün ifadeler 10. maddenin korumasından yararlanır.
 

 

İnsan Hakları Kamu Özgürlükleri Eğitim Setleri İçin Tıklayınız...