Açıköğretim Adalet
Adalet 1. Yarıyıl Dersleri
Adalet 2. Yarıyıl Dersleri
Adalet 3. Yarıyıl Dersleri
Adalet 4. Yarıyıl Dersleri
Eğitim Setleri
Eğitim Videoları
İçerik Tarihi: 23-01-2014

Kıbrıs Sorunu Konusu

Kıbrıs Sorunu Konusu


Bu dönemde Türk dış politikası gündemine giren en önemli hususlardan biri de Kıbrıs meselesidir. Lozan Antlaşmasıyla Kıbrıs Adası üzerindeki bütün hükümranlık haklarından vazgeçen Türkiyenin gündemine Kıbrıs meselesinin girişi 1950ler de olmuştur.

Adayı kontrol eden Ingiltereye karşı iki savaş arası dönemde başlayan ve II. Dünya Savaşından sonra gelişen sömürgecilik karşıtı ve milliyetçi direniş, Kıbrısı yavaş yavaş Türk kamuoyunun gündemine sokmuştur. Bunun temel sebebi Kıbrıs nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturan Türklerin varlığıdır.


Türkiye kamuoyunda Kıbrıs konusunda artan hassasiyete rağmen Türk hükümetleri başlangıçta soruna kayıtsız görünmüşlerdir. Hatta 1950de dönemin Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü gazeteciler tarafından sorulan bir soruya verdiği cevapta “Türkiyenin Kıbrıs sorunu diye bir sorunu olmadığını” belirtmiştir. Bu tutumun benimsenmesinde, bu dönemde Türkiye-Yunanistan ilişkilerinin de hayli yakın olmasının büyük etkisi bulunmaktadır.

 Türkiyenin bu dönemdeki temel politikası Adanın Ingiltere kontrolünde kalmasının desteklenmesidir.
Fakat 1950 lerin başından itibaren Adadaki durumun gerginleşmesine paralel biçimde Türk kamuoyunda Kıbrısa olan ilginin artması sebebiyle Ankara konuyla da
ha yakından ilgilenmeye başlamıştır.

 Adadaki Rumlar, Yunanistanla birleşme (eno sis) hedefi çerçevesinde örgütlenmiş ve silahlı mücadele başlatmışlardı. Bu durum Adadan tamamen çıkmak istemeyen Ingilterenin Türkiyeyi sorunun bir tarafı olarak devreye sokma hedefiyle birleşmiştir.

1954ten itibaren Türkiye, Adanın Ingiliz kontrolünde kalmasını, eğer bu mümkün değilse Türkiyeye katılması gerektiğini öne süren bir politika izlemeye başladı. Böylece Kıbrıs meselesi TürkiyeYunanis tan arasındaki ilişkilerin de en önemli gündem maddesi hâline gelmiş ve ikili ilişkilere gerilimli bir döneme girilmiştir.

 67 Eylül 1955te, “Atatürkün Selanikte doğduğu eve Yunanlılar tarafından bomba atıldığı” yalan haberinin İstanbul gazetelerinde yayımlanması üzerine, zaten Kıbrıs sebebiyle hassasiyet taşıyan halk, devletin istihbarat ağı içindeki bir grup tarafından provoke edilmiş ve İstanbulda gayrimüslimlere ait binlerce dükkân yağmalanmıştır. Zarar görenlerin büyük bölümünün Rum Ortodoks Türk vatandaşları olması, TürkiyeYunanistan gerginliğini arttırmıştır.


1955ten 1959a kadar Adadaki kriz daha da büyümüştür. Enosis isteyen silahlı Rumların sadece İngiliz hedeflerine değil, Türklere de saldırılar düzenlemeleri Türkiyedeki rahatsızlığı tırmandırmıştır. Artık Türkiye, Kıbrıs konusunda “taksim” tezini ileri sürmeye başlamıştır.

 Adanın Türkiye ve Yunanistan arasında paylaşılmasına dayanan bu yeni tez, Adanın tamamının kendisine bağlanmasını isteyen Yunanistan tarafından kabul edilmemiştir. Söz konusu dönemde İngiltere ve ABD tarafından ortaya atılan çözüm önerileri de taraflarca benimsenmemiştir. Sonunda ABDnin NATOnun güney kanadındaki iki müttefik arasındaki ilişkileri derinden etkileyen bu sorunu çözmek amacıyla daha etkili bir diplomasi izleme kararı aldı.

ABDnin temasları sonucunda tarafların (Türkiye ve Kıbrıslı Türkler ile Yunanistan ve Rumlar) bir süreliğine kendi tezlerinden vazgeçmeleri sağlandı. 1959 Zürih ve Londra Antlaşmaları sonucunda bağımsız bir Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu.

Uluslararası alanda örneğine pek rastlanmayan, kendine özgü (sui gen eri s) bir devlet olan Kıbrıs Cumhuriyetinde bütün siyasi ve yönetsel kurumlar Rumlar ile Türklerin orantılı olarak temsili çerçevesinde yapılandırılmıştı. Londra Antlaşmasına bağlı olarak Türkiye, İngiltere ve Yunanistan arasında imzalanan Garanti Antlaşması ile adadaki anayasal düzen üç devletin garantisi altına alındı.

 Antlaşma uyarınca Adadaki anayasal düzenin bozulması hâlinde her üç devlet de müştereken ya da tek tek askerî müdahalede bulunabileceklerdi. Garanti Antlaşması, Türkiyenin 1974 teki Kıbrıs Barış Harekâtımn temel hukuki dayanağını oluşturacaktır.

 

 

 

Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi 2 Eğitim Seti İçin Tıklayınız...